Giữa hành trình khám phá vùng trung du Bắc Bộ, Bắc Giang xưa không chỉ làm say lòng du khách bởi những đồi vải bạt ngàn, dòng sông Thương thơ mộng hay những làn điệu dân ca quan họ mượt mà đằm thắm, mà còn níu chân người ta bởi những món ăn dân dã, thấm đượm hồn quê. Một trong số đó chính là bánh đa Kế – đặc sản nức tiếng gắn liền với tên tuổi của làng Kế, phường Dĩnh Kế, thành phố Bắc Giang (Cũ) nay là phường Bắc Giang, tỉnh Bắc Ninh.
Từ những nguyên liệu bình dị như hạt gạo, hạt vừng, hạt lạc qua bàn tay khéo léo của người thợ quê, bánh đa Kế đã trở thành biểu tượng của sự cần cù, tinh tế và lòng tự hào về làng nghề truyền thống.
Nguồn gốc và câu chuyện về Làng Kế
Làng Kế, thuộc phường Dĩnh Kế, thành phố Bắc Giang (Cũ) nay là phường Bắc Giang, tỉnh Bắc Ninh từ lâu đã nổi tiếng với nghề làm bánh đa. Theo lời kể của người dân, nghề này đã có từ một thế kỷ trước. Ban đầu, bánh đa được làm thủ công phục vụ nhu cầu ở làng, dần dần tiếng lành đồn xa, người từ các vùng lân cận tìm đến mua về làm quà, và từ đó cái tên “bánh đa Kế” ra đời, gắn liền với địa danh quê hương.
Ngày nay, dù xã hội hiện đại, nghề làm bánh vẫn được người dân nơi đây gìn giữ như một phần không thể thiếu trong đời sống. Trên những con đường làng vào mùa nắng, hình ảnh những bánh đa vàng ruộm phơi đầy sân, đầy ngõ đã trở thành nét đặc trưng quen thuộc của Dĩnh Kế (nay là phường Bắc Giang) – một bức tranh bình dị mà ấm áp tình người.
Bí quyết làm nên hương vị khó quên
Điều làm nên danh tiếng của bánh đa Kế nằm ở khâu chọn lọc nguyên liệu và quy trình làm thủ công tỉ mỉ. Gạo dùng làm bánh phải là tẻ ngon, hạt mẩy, không pha tạp. Gạo được ngâm qua đêm, xay thành bột, pha cùng nước sạch và đôi khi có chút bột năng để bánh dai giòn hơn.
Bột sau khi pha được tráng mỏng trên khuôn tròn, đều tay để bánh không bị chỗ dày chỗ mỏng. Trên mặt bánh, người thợ rắc thêm hạt vừng, lạc giã dập, hành khô, tôm khô hoặc dừa nạo tùy theo loại bánh. Sau khi tráng, bánh được phơi nắng tự nhiên cho khô. Công đoạn này tưởng tượng đơn giản nhưng lại rất quan trọng – nếu nắng nóng quá, bánh dễ cong vênh, nếu thiếu nắng, bánh sẽ ẩm và khi nướng không giòn.
Khâu cuối cùng – nướng bánh – là cả một nghệ thuật. Người thợ phải canh vừa lửa, trở bánh liên tục để bánh chín vàng đều, không cháy. Khi đạt chuẩn, bánh đa Kế có màu vàng nâu đẹp mắt, mặt bánh nổi rõ hạt vừng, hạt lạc tỏa hương thơm quyến rũ.
Hương vị dân dã, đậm đà tình quê
Chỉ cần nhai một gói bánh đa Kế, bạn sẽ cảm nhận được ngay độ giòn tan, vị béo bùi của lạc và vừng, hòa cùng mùi thơm nhẹ nhàng của gạo rang. Bánh đa có thể ăn không như món quà vặt, hoặc dùng kèm với bún, miến, nem rán, gỏi cuốn, chim câu rang giềng… Ở Bắc Giang, bánh đa Kế còn được người dân dùng làm món nhắm rượu, uống trà hay đơn giản là ăn chơi cùng gia đình người thân.
Bánh đa Kế cũng rất dễ bảo quản, có thể để được lâu mà không mất hương vị. Vì thế, nhiều du khách khi đến đây đều không quên mua vài xấp bánh về làm quà – món quà mộc mạc mà đậm đà tình người.
Giữ nghề truyền thống – giữ hồn quê
Trong thời buổi hiện đại, nhiều làng nghề truyền thống mai một dần, nhưng người dân Kế vẫn kiên trì giữ lửa nghề tổ. Ngày nay, nhiều hộ đã đầu tư máy tráng bột, máy sấy để nâng cao năng suất, song bí quyết pha bột, cách nướng và phơi bánh vẫn được giữ nguyên như xưa để đảm bảo hương vị truyền thống.
Bánh đa Kế hiện là sản phẩm OCOP tiêu biểu của tỉnh Bắc Ninh, được nhiều hội chợ ẩm thực trong và ngoài tỉnh giới thiệu, quảng bá. Nhờ đó, nghề làm bánh không chỉ mang lại thu nhập ổn định mà còn giúp người dân thêm gắn bó, tự hào về quê hương mình.
Niềm tự hào ẩm thực kinh Bắc
Không hào nhoáng, không cầu kỳ, bánh đa Kế mang trong mình vẻ đẹp mộc mạc mà chân thật, giống như con người Kinh Bắc – giản dị, chịu thương chịu khó, luôn gìn giữ những giá trị truyền thống.
Ngày nay, giữa dòng chảy hối hả của đời sống hiện đại, hương thơm của bánh đa Kế vẫn len lỏi trong từng góc phố, từng phiên chợ quê, gợi nhắc bao kỷ niệm thân thương về một miền quê yên bình. Và có lẽ, chính điều đó đã làm nên linh hồn riêng của bánh đa Kế – món đặc sản dân dã, đáng trân trọng của vùng đất Kinh Bắc.
Thông tin du lịch: Hành trình về làng Kế – nơi giữ hồn bánh đa
Nếu bạn muốn tận mắt chứng kiến quy trình làm bánh và hòa mình vào không khí làng nghề truyền thống, làng Kế (phường Dĩnh Kế nay là phường Bắc Giang) là điểm đến lý tưởng trong hành trình khám phá Bắc Ninh.
• 🗺️ Địa điểm: Phường Bắc Giang, tỉnh Bắc Ninh
• 🚗 Cách di chuyển:
• Từ Hà Nội, bạn có thể đi theo cao tốc Hà Nội – phường Bắc Giang (khoảng 60 km, mất hơn 1 giờ lái xe).
• Từ trung tâm phường Bắc Giang, đi về phía Nam khoảng 3 km là đến phường Dĩnh Kế cũ.
• 🕰️ Thời gian thích hợp: Từ tháng 9 đến tháng 4 năm sau – thời điểm nắng nhẹ, người dân phơi bánh khắp làng, tạo nên khung cảnh rực rỡ, sinh động.
• 🍘 Trải nghiệm gợi ý:
• Tham quan quy trình làm bánh đa tại các hộ gia đình lâu năm.
• Trải nghiệm thử tráng bánh, phơi bánh dưới sự hướng dẫn của người dân địa phương.
• Thưởng thức bánh đa nướng ngay tại chỗ, mua bánh đa Kế nguyên gốc về làm quà.
• Kết hợp tham quan các điểm du lịch lân cận như đền Xương Giang, chùa Vĩnh Nghiêm, hoặc làng nghề mỳ Chũ để có chuyến đi trọn vẹn.
Nếu có dịp ghé thăm Bắc Ninh, hãy một lần dừng chân ở làng Kế, tận mắt nhìn người dân tráng bánh, phơi bánh và thưởng thức hương vị bánh đa nóng giòn vừa nướng. Chắc chắn bạn sẽ hiểu vì sao món bánh dân dã ấy lại có sức sống bền bỉ và trở thành niềm tự hào của con người Bắc Giang xưa – những người vẫn ngày ngày giữ gìn ngọn lửa truyền thống giữa nhịp sống hiện đại.
Hải Năm
