Trong bối cảnh hiện nay, du lịch cộng đồng là một trong những loại hình luôn được ưa chuộng với đối tượng khách đa dạng và nhiều tiềm năng dư địa để phát triển. Đối với tỉnh Bắc Ninh việc hợp nhất không chỉ mở rộng không gian phát triển kinh tế - xã hội mà còn tạo ra một vùng tài nguyên du lịch có quy mô và tính đa dạng lớn hấp dẫn khách. Trong đó du lịch cộng đồng được xem là hướng đi giàu tiềm năng, phù hợp với lợi thế của tỉnh Bắc Ninh hiện nay.

       Điểm nổi bật của Bắc Ninh là sự hội tụ của hệ thống tài nguyên đa dạng đặc sắc được bồi đắp qua hàng nghìn năm lịch sử. Nếu Bắc Ninh xưa vốn được biết đến là cái nôi của dân ca Quan họ, nơi lưu giữ nhiều làng nghề truyền thống nổi tiếng và các di tích lịch sử, văn hóa có giá trị, thì Bắc Giang xưa lại sở hữu những không gian sinh thái, làng bản, vùng cây ăn quả và các giá trị văn hóa dân tộc đặc trưng. Sự kết hợp này tạo nên một bức tranh du lịch Bắc Ninh mới đa sắc màu, nơi du khách có thể vừa tìm hiểu di sản văn hóa Kinh Bắc, vừa trải nghiệm đời sống nông thôn, khám phá thiên nhiên và hòa mình vào các hoạt động cộng đồng bản địa.

       Đối với phát triển du lịch cộng đồng, giá trị lớn nhất của Bắc Ninh không nằm ở những công trình hiện đại hay các khu vui chơi quy mô lớn mà chính là những giá trị văn hóa sống đang hiện diện trong đời sống hằng ngày của người dân. Đó là những làn điệu Quan họ được gìn giữ qua nhiều thế hệ; là tiếng đục, tiếng đẽo vang lên trong các làng nghề thủ công; là những phiên chợ quê, lễ hội truyền thống, những món ăn dân dã mang đậm hương vị địa phương và cả những nếp nhà cổ còn lưu giữ dấu ấn văn hóa vùng quê Bắc Bộ. Đây chính là nguồn tài nguyên có sức hấp dẫn đặc biệt đối với du khách trong nước và quốc tế khi nhu cầu tìm kiếm những trải nghiệm chân thực, gần gũi bình dị ngày càng gia tăng.

       Thực tế cho thấy, xu hướng du lịch hiện nay đang hướng đến những giá trị nguyên bản và trải nghiệm mang tính tương tác cao. Du khách không chỉ muốn ngắm nhìn mà còn mong muốn được tham gia trải nghiệm, được cảm nhận và trở thành một phần của đời sống địa phương. Khi đến với Bắc Ninh, du khách có thể cùng nghệ nhân làm tranh dân gian Đông Hồ, trải nghiệm nặn gốm tại Phù Lãng, tìm hiểu nghề đúc đồng Đại Bái, thưởng thức các làn điệu Quan họ trên thuyền hay tham gia thu hoạch vải thiều, mùa cam bưởi vàng chín mọng tại vùng Lục Ngạn, Tân Yên… Những hoạt động tuy giản dị ấy lại chính là yếu tố tạo nên dấu ấn khác biệt, giúp điểm đến để lại những ký ức sâu sắc mà bình dị gần gũi trong lòng du khách.

       Thêm vào đó, với vị trí địa lý thuận lợi của Bắc Ninh dễ dàng kết nối thuận lợi với các trung tâm du lịch lớn như Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh và các cửa khẩu quốc tế, địa phương có điều kiện thuận lợi để thu hút dòng khách du lịch cuối tuần, khách học sinh, sinh viên, khách quốc tế và khách có nhu cầu trải nghiệm du lịch sinh thái cộng đồng, văn hóa. Điều đáng chú ý, từ trung tâm đô thị đến các khu điểm du lịch của tỉnh với khoảng cách di chuyển ngắn, thuận lợi cho phép xây dựng các sản phẩm du lịch cộng đồng theo hình thức tham quan trong ngày hoặc lưu trú ngắn hạn, phù hợp thuận lợi với xu hướng phát triển du lịch hiện đại.

       Xác định được tiềm năng và vị thế quan trọng của loại hình du lịch cộng đồng, tỉnh cũng xác định loại hình này là một trong những sản phẩm du lịch chủ lực của địa phương để hướng tới thu hút du khách đến với Bắc Ninh trong giai đoạn tới. Lâu nay tỉnh đã quan tâm trú trọng đầu tư với nhiều chính sách ưu tiên phát triển loại hình du lịch được coi là thế mạnh này. Nổi bật Nghị quyết hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng giai đoạn 2023-2030 của tỉnh (Bắc Giang cũ) với nhiều chính sách đáng chú ý như hỗ trợ kinh phí lập quy hoạch chi tiết, hỗ trợ xây dựng nhà đón khách, nhà vệ sinh, đường giao thông nội bộ, bãi đỗ xe, thuyền du lịch và xe điện... phục vụ khách tham quan. Đây được xem là động lực quan trọng để các mô hình du lịch cộng đồng chuyển từ phát triển tự phát sang chuyên nghiệp hơn. Sau khi sáp nhập, mới đây tỉnh Bắc Ninh đã ban hành Đề án "Tổng thể phát triển du lịch tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2026 -2030" mục tiêu đến năm 2030 đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng, kinh tế mũi nhọn, khẳng định vị thế Bắc Ninh là trung tâm du lịch văn hoá - di sản - nghỉ dưỡng của vùng Thủ đô và Đồng bằng sông Hồng. Đề án đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong định hướng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội trong đó có ngành du lịch của địa phương.

       Hiện nay, toàn tỉnh có khoảng 39 khu, điểm du lịch được công nhận. Trong đó có nhiều điểm du lịch cộng đồng tiêu biểu như: Bản Ven (Xuân Lương), Vạn Hoa Hồ Va, hồ Bầu Tiên, các làng Quan họ cổ, làng tranh Đông Hồ, làng gốm Phù Lãng và nhiều mô hình du lịch trải nghiệm nông nghiệp gắn với vùng cây ăn quả Lục Ngạn... Một số điểm du lịch cộng đồng và sinh thái ghi nhận lượng khách tăng mạnh nhất là vào các dịp nghỉ lễ, tết hoặc ngày nghỉ cuối tuần. Khu du lịch sinh thái Suối Mỡ trong 6 tháng đầu năm 2026 đón hơn 135.000 lượt khách, tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước; riêng dịp lễ và mùa hội đã thu hút khoảng 50.000 lượt khách. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy xu hướng du khách ngày càng ưa chuộng đến các sản phẩm trải nghiệm thiên nhiên, văn hóa bản địa và du lịch cộng đồng.

       Trong thời gian tới, để đẩy mạnh khai thác hiệu quả tiềm năng tập chung nguồn lực phát triển loại hình du lịch này, tỉnh Bắc Ninh cần xây dựng các mô hình du lịch cộng đồng theo hướng lấy người dân làm trung tâm. Xác định cộng đồng địa phương không chỉ là người cung cấp dịch vụ mà còn là chủ thể gìn giữ và truyền tải các giá trị văn hóa bản địa. Việc phát triển các sản phẩm du lịch cần gắn với bảo tồn di sản, bảo vệ môi trường và duy trì không gian văn hóa truyền thống. Đồng thời, địa phương cần tăng cường đào tạo kỹ năng làm du lịch cho người dân, hỗ trợ xây dựng thương hiệu sản phẩm địa phương; nhất là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quảng bá điểm đến và thúc đẩy liên kết giữa cộng đồng với doanh nghiệp lữ hành tăng sức hút của điểm đến.

       Với sự cộng hưởng giữa di sản văn hóa truyền thống lâu đời, hệ thống làng nghề, các vùng sinh thái thiên nhiên đặc sắc và đời sống cộng đồng giàu bản sắc, Bắc Ninh đang đứng trước cơ hội lớn để hình thành những điểm đến du lịch cộng đồng hấp dẫn, đây cũng sẽ là một trong những động lực quan trọng góp phần nâng cao sức cạnh tranh và khẳng định vị thế của du lịch tỉnh trong giai đoạn tới.

Hà Bộ