Nếu bạn đang tìm kiếm một điểm dừng chân mang đậm hơi thở làng quê Bắc Bộ, nơi sự tĩnh lặng của di sản hòa quyện cùng phong vị ẩm thực truyền thống, hãy xuôi về mảnh đất Lạc Thổ thuộc phường Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh. Nằm bên bờ nam sông Đuống hiền hòa, Lạc Thổ mang lại cảnh quan thanh bình và lưu giữ nhiều giá trị văn hóa, lịch sử gắn với quê hương, đất nước.
Lạc Thổ từ lâu đã được biết đến là vùng đất văn hiến, quê hương của nhà thơ Hoàng Cầm, tác giả của bài thơ Bên kia sông Đuống. Dòng sông và nhịp sống làng Hồ trở thành nguồn cảm hứng trong thi ca. Không chỉ có thi ca, Lạc Thổ còn ghi dấu hào khí cách mạng và là quê hương của Anh hùng liệt sĩ Vương Văn Trà, Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn Thiên Đức, người con ưu tú dũng cảm vượt sông Đuống tham gia kháng chiến bảo vệ quê hương.
Một trong những điểm nhấn trong hành trình khám phá Lạc Thổ là cơ hội được chiêm ngưỡng và tìm hiểu giống gà Hồ - sản vật gắn liền với đời sống và niềm tự hào của người dân xứ Kinh Bắc. Gà Hồ là giống gà nội địa đặc trưng, được người dân gìn giữ và bảo tồn qua nhiều thế hệ. Người dân nơi đây ví những chú gà trống trưởng thành như hình ảnh đấng nam nhi hội tụ đủ năm đức tính của bậc quân tử gồm văn, võ, dũng, nhân và tín. Gà Hồ sở hữu ngoại hình vạm vỡ với đầu công, mình ốc, cánh võ trai, đuôi nơm đặc trưng và đôi chân to bản. Bộ lông mã lĩnh hoặc mận chín càng làm nổi bật dáng vẻ khỏe khoắn của giống gà quý này. Gà Hồ có vóc dáng to lớn, gà trống trưởng thành thường đạt khoảng 4,5 - 5,5 kg, trong khi gà mái có thể đạt khoảng 3,5 - 4 kg/con.
Gà Hồ với ngoại hình đặc trưng, gắn với đời sống và văn hóa ẩm thực Kinh Bắc
Đến với Lạc Thổ, du khách có thể tìm hiểu mô hình chăn nuôi tự nhiên tại các khu vườn và khám phá quy trình chăm sóc kéo dài từ 10 đến 12 tháng của người dân bản địa. Thức ăn của gà chủ yếu là các nông sản như ngô hạt, thóc mầm, gạo lứt kết hợp rau xanh nhằm giữ chất lượng thịt. Đặc biệt, hình ảnh gà Hồ còn trở thành nguồn cảm hứng để các nghệ nhân tranh dân gian Đông Hồ sáng tác một số bức tranh có chủ đề gà như Gà đại cát, Vinh hoa phú quý, góp phần tạo nên những tác phẩm mang ý nghĩa biểu trưng cho sự sung túc, phồn thực và ước vọng về cuộc sống đủ đầy trong dòng tranh đã được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại.
Tranh dân gian Đông Hồ với hình tượng gà, biểu trưng cho sự sung túc và ước vọng đủ đầy
Gà Hồ từ lâu đã được biết đến là một sản vật đặc trưng của vùng Kinh Bắc. Thịt gà có màu hồng tươi, thớ thịt săn chắc, khi chế biến tỏa ra mùi thơm tự nhiên. Lớp da vàng óng, mỏng và giòn. Trong các bữa ăn gia đình hay không gian ẩm thực truyền thống, gà Hồ có vị ngọt thanh, béo, phù hợp với nhiều cách thưởng thức. Không chỉ là một món ăn, gà Hồ còn gắn với những ngày lễ Tết và mâm cỗ truyền thống, góp phần tạo nên nét đặc trưng trong văn hóa ẩm thực của vùng quê Kinh Bắc.
Hành trình tìm hiểu Lạc Thổ có thêm sự phong phú khi nhắc đến các món ăn được chế biến từ gà Hồ như hấp lá chanh, luộc truyền thống, nộm gà với rau răm, kinh giới, húng quế, lạc rang giòn bùi, da cổ trộn thính, gà nướng mật ong hay lẩu gà. Bên cạnh đó, điểm đến lân cận có khu sinh thái Vườn cuộc sống, nằm giáp bờ hữu ngạn sông Đuống với không gian thoáng đãng, trong lành. Tại đây, thực khách vừa có thể thưởng thức các món ăn từ gà Hồ và đặc sản địa phương như nem Bùi, đậu Trà Lâm, tương Đình Tổ, vừa ngắm cầu Kinh Dương Vương với những nhịp vòm thép uốn lượn mang dáng rồng thời Lý, nổi bật giữa không gian làng quê yên bình phía xa.
Đối với những ai muốn tìm hiểu kỹ hơn, việc liên hệ trực tiếp với các hộ chăn nuôi tiêu biểu ở làng Lạc Thổ là một cách để quan sát quy trình bảo tồn giống gà ngay tại nơi nuôi dưỡng. Do gà Hồ có số lượng hạn chế, du khách nên liên hệ trước từ 1 đến 2 ngày để các hộ dân có sự chuẩn bị và đón tiếp chu đáo.
Thưởng thức món ăn cùng chút rượu nếp cái hoa vàng, kết hợp với những thức quà quê mộc mạc, du khách có cơ hội cảm nhận nét đặc trưng trong đời sống sinh hoạt của vùng đất Kinh Bắc. Về Lạc Thổ, hành trình không chỉ dừng lại ở việc tìm hiểu những giá trị lịch sử hay nghề nuôi gà Hồ truyền thống, mà còn là dịp để chạm tay vào một không gian văn hóa làng quê đang được người dân nơi đây bền bỉ gìn giữ qua bao thế hệ.
Nguyễn Đức Hải
